الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )
82
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )
شرح لمعه داشته است پاسخ گفته است ، و از آثار او تعليقات من لا يحضره الفقيه ، و رساله پارسى در آداب حج و تعليقات الحاشية القديمة الجلالية تعليقاتى است بر حاشيه قديم جلالى ( ملا جلال دوانى ) كه بر شرح تجريد داشته است ، و از آثار اوست شبهههاى و پاسخهايى كه در بخشى از علوم داشته و همچنين ، فوائد متفرقه و تعليقاتى كه بر عدهاى از كتابها كه در علوم مختلفه گرد آمده است ، و از آن جمله . . . « 1 » . مؤلف تاريخ عالمآراى عباسى مطالبى به پارسى ارائه داده كه معناى آن چنين نيست « 2 » .
--> ( 1 ) - نام برخى از آثارش ، كه مؤلف متعرض شده در نسخه مطبوع آورده نشده است - م . ( 2 ) - نظر به اينكه مطالبى را كه مؤلف قدّس سرّه از تاريخ مزبور به عربى برگردانيده در چاپ مطبوع آورده نشده ، مطالب آن كتاب را به لفظها در اين پاورقى ايراد مىنمايند ، اسكندر بيك ، مؤلف تاريخ ، يادشده در ذيل ارباب مناصب مىنويسد : سلطان العلمايى و دستورالوزرايى خليفه سلطان خلف موفور الشرف مير رفيع الدّين ، محمّد صدر كه شرف مصاهرت حضرت اعلى ( شاهعباس كبير ) يافته ، بدين رتبهى گرامى ( وزارت ) معزز و سربلند گرديد ، و به همه جهتى مورد تربيت و مشمول نوازش و الطاف شاهانه گشته ، من حيث الاستقلال به امر وزارت پرداخت و الحق سيد بزرگ عالىشان و فاضل دانشمند نيكواخلاق است ، و از عهد صبى و اوان حد تميز و نشو و نما ، تا زمان ارتقا به مدارج عليا ، منصب مذكور خلاصه عمر گرامى را صرف مطالعه و مباحثه كرده ، و در فنون علوم معقول و منقول سرآمد روزگار گرديده ، و در اندك زمانى به وفور فهم و فطرت ، عالى و طبع مستقيم در علم حسابدانى مهارت كامل يافته ، به رأى صايب و فكر ثاقب او را در دقايق امر وزارت ترقيات عظيم روى داد ، به نوعى به لوازم اين منصب عالى اشتغال دارد كه تصرفاتش در علم حساب قانون و نتايج ارقام سعادت انتظامش از حروف خطا مصون است ، و ذات كاملالصفاتش جامع كمالات صورى ، و حاوى فضائل و استعداد معنوى و شايستگى اين رتبه و الا ، و زيبندگى ، اين منصب عليا ، از جبهه آمالش ظاهر و هويدا است ، والى غايت من حيث الاستعداد و الانفراد شاغل اين مشغله عظيمه است ، و در حسن خلق و اوصاف حميدهاش هرچند خوض رود ، اندكى از بسيار در ديباچهء اظهار نمىتواند نهاد رياض آمال ارباب قلم ، و اصحاب فضل و كمال از رشحات كلك گهربارش ، مخضر و شاداب است ، و ارباب قابليت و استعداد در ظل رأفت و امتنان آن صاحب دولت مسرور و كامياب . و زو رسم وزارت تازه گرديد * ز نام او بلندآوازه گرديد